دل مجنون

موسیقی سنتی

تاریخچه سازهای ایرانی
ساعت ۱٢:٥٧ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/۱/٢٧  کلمات کلیدی:

 

صدای وزش باد  ،  برخورد برگ درختان با یکدیگر ، آوای پرندگان ،  صدای موج دریا ، آبشار و ... اولین نوای موسیقی بود که انسان قبل از تاریخ ( قبل از داشتن خط و زبان ) شناخت . او  با تقلید  از طبیعت به وسیله حنجره خود در حین کار ، بار دیگر ارتباطش را با طبیعت  تکرار می کرد .  با دمیدن در شاخ یا استخوان تو خالی حیوانات  ، تنه درختان یا صدف موجودات دریایی  ، اصوات قوی تری ایجاد کرد که برای اعلام خطر ،  ایجاد ارتباط و خبر رسانی یا  برانگیختن دشمن و حیوانات وسیله ای مناسبی بود .  بوقها ( سازهای بادی ) شاید اولین سازهای ابداعی انسان بود . با ضربه زدن بر تنه تو خالی درختان  ( سازهای کوبه ای پوستی ) یا  با  ارتعاس در آوردن  زه کمان و بعدها استفاده از  کدوی  خشک یا  پوست نارگیل  در قسمت انتهایی کمان  جهت پایداری  و  تشدید صوت حاصله ( سازهای زهی ) ، اصواتی  پدید  می آمد . این اصوات در رزم ، مراسم آئینی و بزم بشر نخستین جایگاه ویژه ای پیدا کرد و به سرعت مراحل تکامل خود را طی کرد .

نقوش موجود بر روی سفال های پیش از تاریخ در مناطق مختلف ایران مانند تپه سیلک کاشان ، چشمه علی شهر ری و اسماعیل آباد قزوین و ... گویای وجود مراسم آئینی است که در آنها نقش سازها نیز دیده میشود . تصویر مهر چغامیش ( مبوط به 3400  سال ق . م ) بیانگر رواج چنگ در ایران است .

ظاهرا" این ساز پایه و الگوی اولیه ای برای دیگر سازهای زهی بوده است . البته اسناد موجود حاکی است که مصریان اولین ملتی بوده اند که چنگ داشته اند .

در تصاویر بجای انده در حجاریها ، ظروف و ... هخامنشی و ساسانی اهمیت موسیقی و موسیقیدانان و نیز وجود  موسیقی مذهبی ، رزمی و بومی به وضوح مشهود است . در این دوره سازهای کرنای ، رباب (غژک ) ، بربط ، تنبور ، چنگ ، بوق ، سرنا ، شیپور ، نای ،ارغنون ، دف ، چغانه ، و قاشقک رایج بوده است و خنیاگران  ( نوازندگان ) به طبقه سوم جامعه تعلق داشته اند . از مشاهده مجسمه های کوچک بدست آمده از شوش با نام نوازندگان ، فرم سازها ، نحوه بدست گرفتن و جزئیات آنها می توان آشنا شد بدیهی است سازها به مرور و طی مراحل مختلف تکامل یافته اند و بسته به کاربرد آنها( سازهای رزمی ، مذهبی ، بزمی یا گونه های محلی ) در دوره های مختلف تاریخی ، فراز و نشیبهای گوناگونی را طی کرده اند .

حد فاصل بین دوره ساسانی تا صفویه تحول چندانی در ساخت سازها به چشم نمی خورد . از دوره صفویه به بعد نیز شواهدی که دال بر وجود انواع ساز و سیر تکاملی برخی از آنها است منحصر به وجود نقش برخی سازها در دیوار نگاره ها و مینیاتورها می باشد . 

در زمان ناصر الدین شاه قاجار با تاسیس دارالصنایع واقع در جنوب شرقی سبزه میدان تهران و با گردهم آمدن گروهی هنرمندان در فنون و رشته های مختلف هنری ، هنرمندان ساز  ساز چون استاد فرج اله ، حاج طاهر ، خاچیک ، هامبارسون ، یحیی وسید جمال حضور داشته اند .

از آنجا که موسیقی به عنوان یکی از ارکان مراسم ، جشنها و آئین مختلف ، در فرهنگ بومی ، مذهبی و ملی این سرزمین جایگاه ویژه ای داشته ،ساخت سازهای ایرانی نیز همواره از مراتب خاصی برخوردار بوده است و حضور هنرمندانی کمال گرا و مبتکر در ساخت سازهای ایرانی به خوبی مشهود است .

انواع ساز

سازهای ایرانی از حیث جنس به سه گروه : فلزی ، سفالی ،چوبی                                                                   

از لحاظ نوع و تولید صوت به سه گروه : 

سازهای زهی  : تار ، دوتار ، سه تار ، عود ، تنبور ، بربط ، رباب ، قانون ( زخمه ای ) ، کمانچه ، سرود ( آرشه ای ) ، سنتور ( زهی – کوبشی )

سازهای بادی : فلوت ، نی ، قره نی ، نی انبان ، کرنا ، با لابان ، دوزله ، سرنا ، نفیر ، دونیه ، شمشال

سازهای ضربی : دایره ، دهل ، تمبک ، نقاره ، سنج ، طاس ، دف

صدای حاصل از یک ساز به جنس و شکل ساختمان آن و طبعا" به ساخت صحیح و دقیق آن بستگی دارد .

سازهای فلزی معمولا" از جنس برنج یا مس هستند ، به طریق( ریخته گری یا چکش کاری )ساخته میشوند .

سازهای سفالی ، همانطور که از نام آن پیداست از جنس سفال ( گل رس پخته شده ) میباشد . برخی از تمبک ها و سازهای بومی مانند طاس های پوستی و فاقد پوست از سفال( دستی یا با چرخ ) ساخته میشوند .

سازهای چوبی به طریق ( تراش و و برش ) ساخته میشوند . این گروه سازها بیشترین و متنوع ترین سازها را در خود جای می دهد و آنجا که سخن از نواختن یا ساختن سازهای ایرانی است بیشتر این سازها در ذهن تداعی می گردد . اکثریت سازهای زهی و برخی سازهای ضربه ای به این روش ساخته میشوند .


 روش تراش و برش :

مواد اولیه :

- انواع چوب : گردو ، سنجد ، توت سیاه ، افرا

- استخوان برای نصب روی دسته

- چسب یا سیریشم

- شاخ قوچ برای ساخت خرک ، سیمگیر  شیطانک

- پوست گوسفند

وسایل مورد نیاز :

- مغار گلویی : برای کندن و خالی کردن داخل کاسه ساز

- تیشه معمولی نجاری در اندازه های بزرگ ، متوسط و کوچک : برای تراش روکار و شکل دادن 

- اسکنه : برای درآوردن فاق و وصل دسته و ....

- اره تر بری و خشک بری – اره کمانی : برای درز کردن کاسه ، فاق زبانه کاسه و بریدن و درست کردن خرک ، بریدن و درز کردن استخوانهای روی دسته ساز

- رنده های معمولی نجاری ، رنده خشتی ، رنده بغل دوراهی : برای رنده کردن و شکل دادن

- انبرک : برای اندازه گیری قطر کاسه

- کولیس ، گونیا و پرگار

- خط کش فولادی

- خط کش نجاری

- چوب ساب ترسابی و خشک سابی

- چوب ساب قاشقی و نیم گرد

- لیسه معمولی و نیم گرد

- قید ( گیره بزرگ ) برای تجت فشار قرار دادن دو قسمت کاسه ساز

- گیره رومیزی

- دریل دستی

- دریل شتر گردن

- ریسمان باریک پنبه ای

- انواع قالبها ( برای سازهای کاسه دار ) : قالب کاسه – قالب دهنه کاسه بزرگ –  قالب دهنه کاسه کوچک   ( نقاره )  - قالب از لبه نقاره تا محل وصل دسته به کاسه – قالب سر پنجه و قالب سیمگیر

- لوازم رنگ آمیزی ساز : الکل صنعتی نود درجه ، لاک طلایی – پارافین غیر خوراکی مایع ، کاغذ سمباده آج متوسط و آج ریز ( نرم )

روش ساخت :

ساخت ساز به دو روش صورت می گیرد

- ساز یک تکه : در سازهای ی که یکپارجه ساخته می شوند ، ابتدا هنرمند الگوی اولیه را تهیه می   کرده و آنرا به روی چوب منتقل می کند . مطابق این الگو ، اضافات چوب را به وسیله اره فلکه یا مغارهای مختلف تراش داده می شود . ابتدا قسمت های بیرونی ساز شکل داده می شود ، سپس قسمتهای داخلی ، از جمله کاسه ساز خالی می شود . از سازهایی که به این طریق ساخته می شوند می توان به تار ،  سه تار ،تنبور ، دو تار و کمانچه اشاره کرد .

- ساز ترکه ای : ترکه های چوب از قبل آماده می شود سپس تکه ها در قالبهای آلمینیومی که شکل کاسه ساز را دارند ، تحت فشار معینی و طی مراحل مختلف شکل کاسه ساز را به خود می گیرد . ترکه ها بر روی قالب اصلی که فرم کلی ساز را دارد در کنار هم قرار گرفته و به وسیله سریشم به یکدیگر متصل می شوند .   ساخت سه تارهای ترکه ای به روش زیر صورت می گیرد :

بعد از ساخت و پرداخت ، سطوح ساز به وسیلهلاکو الکل پوشیده می شود و در مرحله بعدی پرده بندی و سیم انداختن ، تعبیه گوشی های کوک ،  خرک ها انجام میگیرد و در مرحله آخر تنظیم صدا ( رگولاژ ) صورت میگیرد .

اکثر قریب به اتفاق سازهای زهی مانند تار ، سه تار ، کمانچه و ... از شکم در انتهای ساز ، گردن یا دسته و سر ( محل قرار گرفتن گوشی ها ) تشکیل شده اند . سیم ها با تعداد مختلف در ته ساز ثابت می شود و به موازات طول ساز ، شکم و گردن را طی می کرده و به دور گوشی ها پیچیده می شوند .

در برخی سازها شکم دو قسمتی است ( تار و کمانچه ) و گاه بر روی یک یا دو قسمت آن پوست کشیده می شده است که غالبا" از پوست شکمبه گوسفند تهیه شده است .

شکل و جنس مضرابها در ساز ها متاوت است . گاه فلزی و گاه از جنس شاخ یا پلاستیک و گاه از پر مرغ است .

آرشه یا کمان از یک میله نازک ، دراز ولی محکم از جنس چوب ساخته می شود  که در دو سر آن پایه هایی برای الصاق یک دسته تعبیه شده است .  


 
همایون شجریان
ساعت ۱٢:٤٥ ‎ق.ظ روز ۱۳٩۱/۱/٢٧  کلمات کلیدی:

همایون شجریان، فرزند چهره‌ی شاخص ایران ـ محمدرضا شجریان ـ در ۳۱ اردیبهشت‌ماه ۱۳۵۴ در تهران و در خانواده‌ای عجین با موسیقی چشم به جهان گشود. از کودکی علاقه به موسیقی و ریتم در او نمایان بود تا به تشخیص پدر نزد استاد بی‌همتای تنبک، شادروان ناصر فرهنگ‌فر به فراگیری تکنیک و شناخت ریتم که اساس موسیقی است، پرداخت و چند سالی هم نزد جمشید محبی ادامه داد . از ده سالگی نزد پدر آواز را شروع کرد و تکنیک آواز و صداسازی را به صورت فشرده فرا گرفت. در همان زمان به هنرستان موسیقی رفت و کمانچه را به عنوان ساز تخصصی و پیانو را به عنوان ساز دوم انتخاب کرد و در خارج از هنرستان به ادامه‌ی فراگیری آن نزد اردشیر کامکار و آشنایی با تار و سنتور بصورت گوشی پرداخت. از سال ۱۳۷۰ پدر و گروه آوا را در کنسرت‌های آمریکا، اروپا و ایران (با تنبک) همراهی کرد و از ۱۳۷۸ به بعد در صحنه‌ی کنسرت‌ها هم‌خوانی با پدر را آغاز نمود. همایون شجریان در کنسرت های بسیاری با بزرگان موسیقی به صحنه رفته و آثار زیادی را به همراه آنان در ایران و جهان منتشر ساخته است که از آن جمله می توان به آلبوم کنسرت های "بی تو بسر نمی شود" و فریاد" اشاره کرد که هردو اثر در سالهای 2003 و 2005 نامزد دریافت جایزه Grammy شدند.

آلبوم نسیم وصل به آهنگسازی محمدجواد ضرابیان، اولین آلبومی است که همایون به تنهایی خوانندگی آن را بر عهده داشته است . پس از آن کنسرت های مستقل و آلبومهای دیگری بنام نا شکیبا، شوق دوست، نقش خیال، با ستاره ها ، خورشید آرزو . قیژک کولی از او به علاقه مندانش تقدیم شده است. همایون در آثار دیگری نیز حضور داشته که از آن جمله به موسیقی فیلم و سریال "آتش سبز" و "شهرآشوب" و مجموعه آثار "عبدالقادر"می توان اشاره کرد.
در حال حاضر چند سالی است که وی به همراه گروه دستان و دیگر هنرمنان به اجرای کنسرتهای متعدد در داخل و خارج از ایران می پردازد


 
 
 
 
ساخت كد آهنگساخت كد موزیک آنلاین
/anbsp; side-righta href=clear: both; width: 777px; cellspacing=); background-repeat: repeat-y /table target=0div class=-PostAuthorLink-div style=a href=side-left cellspacing= title= cellspacing=فاوانیوز