دل مجنون

موسیقی سنتی

از بررسی تاریچه ی سازها در میابیم که طولانی ترین قدمت را می توان برای سازهای کوبه ای قائل شد که سادگی در ساخت و نواخت آن موجب گردیده تا انسان در رهگذر تاریخ خویش زودتر آن را یافته و بدان بپردازد . حضور خیل عظیم سازهای کوبه ای موید اهمیت و جایگاه ویژه ریتم در موسیقی بوده و آن را رکنی اساسی و جزئی لاینفک از موسیقی می نماید . به گونه ای که در بین تمامی ملل جهان حتی آنها که در بدوی ترین شیوه ی اجتماعی به سر می برند همواره گونه یا گونه هایی از این قبیل سازها کاربرد داشته است .

گذشت زمان و تغییر تحول در زندگی بشر موجب گردیده تا برخی سازها در غبار فراموشی محو گشته و برخی دیگر جایگزین آنها گردند . نامهایی مچون آیینه پیل دارای دمامه تبیره تبوراک رویینه خم خما خسرو بشقابک و جام شاید کمتر کسانی بتوانند تصویری از این ساز را نمایان کنند و تنها در حجاریها الواح تندیسها و نقوش بر جای مانده از گذشته هایی دور و همچنین در اشعار بازمنده از روزگاران پیش بتوان رد پایی از آنها را پیشینه ی موسیقی این سر زمین بزرگ یافت .

موسیقی در دوران کهن نه به عنوان هنر    انتزاعی و محض بلکه به عنوان هنری آمیخته با هنر آدمی و در بطن زندگی او جاری بود . نیایشها ، جشنها ، جنگها و سوگ و ماتم و آداب و رسوم محملی در کنار همنوایی بنام ( موسیقی ) می جوشید و می خروشید و جریان می یافت و دف نیز همواره در این همنوایی با حضور خویش قدمتی به طول تاریخ فرهنگ بشر برای خود فراهم ساخته است .  در نقوش کهن بازمانده از تمدن های باستانی در جنوب ایران گاه نشانه هایی از حضور ساز و آواز و موسیقی در آن روزگاران به چشم می خورد اقوام  ایلامی مستقر در این ناحیه در مراسم مذهبی اعیاد جشنها نغماتی با چنگ و نی و دف اجرا می نموده اند . نقش بر جسته ایلامی در ( کول فرعون ) یکی از این ره آوردهای تاریخی است که کهنانی را در حال قربانی کردن با سازهایی نظیر چنگ و دف نشان می دهند .   

دف از جمله ساز هایی است که قدمت حضورش تا ژرف ترین دوره های تاریخ موسیقی گسترش یافته و در بین بسیاری از ملل کهن در اشکال و ابعاد گوناگون مورد استفاده قرار می گرفته است .                        

- دف مربع

- دف مستطیل

- دف بمستدیر با حلقه

- دف مستدیر با زنگوله

- دایره زنگی

- دف دورویه

- دف بی پوست همراه با زنگ

در بین اعراب واژه دف به تمامی انواع بالا بطور عام اطلاق می گردیده ولی  به طور خاص این واژه تنها به دف های چهار گوش اختصاص داشنه است و انواع مدور را بیشتر دایره می نامیده اند .

حضور دف در اشعار روایات و کتابهای آسمانی نشان دهنده قدمت تاریخی این ساز بوده و پیشینه کهن آن را نمایان می سازد .

             بر آمد خروش از دل زیرو بم                                            فراوان  شده شادی ، اندوه  کم                                 نشستند  خوبان   بربط   نواز                                           یکی  عود  سوز یکی عود   ساز

             سراینده این سخن ساز کرد                                           دف و چنگ و نی را هم آواز کرد

همچنین در روایات آمده است که دف نخست در شب سلیمان و بلقیس نواخته شد و گویند بنی اسرائیل در مقابل گوساله طلایی دف می نواختند .

حسن محشون در کتاب ( نظری بر موسیقی ضربی ایران ) آورده است : ایرانیان از عصر هخامنشی (550-330 ق م ) به بعد به طور کلی دو نوع اسباب و آلات موسیقی ( بزمی و رزمی ) داشته اند که در نوبت های صبح و شام و مواقع ماتم و سوگ و سرور اعیاد و دیگر تشریفات و فتح و جنگ می نواختند .

آلات ضربه ای آنها شامل ( دهل ، کوس ، جام ، جلجل ، تنبیره ، خرمهره ، سنج ، تبل ، نقاره ف تنبک ، دف و...  بوده است .

کلمات هورات می نویسد : پیش از ظهور اسلام عربهای بادیه نشین شعر و موسیقی داشته اند ولی تشکیل و بسط آن بر ما مجهول است شاید طرز حرکت شتر هنگام راه رفتن و گذاردن پاهایش با آن همه نظم بر روی زمین موجب آهنگ گشته است ، آهنگی که ساربانان قافله برای راندن و سرگمی شتران می خواندند ، در آن هنگام ارکیتر عربی فقط از آواز و کف ( دست زدن ) و دف تشکیل می شد ................

همچنین مولف اغانی نوشته است : ( زن ابراهیم موصلی که شاهک و یا به قولی دوشار نام داشته همراه دف آواز می خواند و اهل ری بود و به همین سبب مورد علاقه ابراهیم موصلی قرار گرفت . )

همچنین گونه هایی از دف در مراکش و آفریقای جنوبی و گونه هایی نیز در بین سرخپوستان آمریکای شمالی در مراسم مذهبی و نیایشها مورد استفاده قرار می گیرد . در هند نیز فرمی خاص از دف رایج است که کشش پوست آن توسط طناب پیچی کنترل می کردد . در مصر شامات و الجزیره دفهای مربع شکل متداول می باشد. همچنین در ایران در نواحی مختلفی از این ساز استفاده می گردد ، چنانچه در  سیستان بلوچستان در مراسم ویژه ای نظیر گوات دمال و مالد از این ساز بهره می جویند .  

همچنین در گونه ای از موسیقی محلی بوشهر به نام ( سابلو ) که احتمالا همان جشن مولود نبی – تولد پیغمبر اسلام ( ص ) بودهدر فرمی که متاثر از موسیقی عربی و آفریقایی می باشد از دف و دایره استفاده می گردد .

 

در شمال خراسان در قدیم لوطی ها با دف و دایره به اجرای موسیقی می پرداختند که با انقراض آنها اینک از این ساز برای همراهی قشمه و کمانچه عاشق ها استفاه می گردد . در بجنورد نیز از دف و دایره استفاده شده و به نام دیزه موسوم می باشد . همچنین در استانهای هرمزگان ( بندر عباس ، میناب ، قشم و ...) در مذاسم زار و مولود خوانی از 1 تا 5 دف و گاه بیشتر از این تعداد استفاده می کردد . در جزیره قشم دف در همراهی با عود نیز نواخته می شود .

ریتم ها دف

ریتم های دف عبارتند از : قیام ( حی اله ) ، غوثی ، دائم ، حدادی ، سقزی ، و دائم کند و تند .

در ابتدا ، اهل سلوک ، هنگام خروج از مرحله دنیوی و وصل الی اله در حالت خلسه ، حلقه ای برای سماع و ذکر  تشکیل می دهند که به ذکر اسما خداوند و همچنین توسل به اولیا ، انبیا ، امامان و بزرگان دین می پردازند و بدین سان برانند که خود را هر چه بیشتر به یگانه معبود نزدیک سازند .

البته آنان با تتشکیل حلقه ذکر دور هم نشسته و با تلاوتی چند از قران مجید ، شروع به ذکر می کنند  پیر حلقه نیز با الفاظ  ((توبه یا ربی )) ، (( استغفراله )) و (( استغفراله و اتوب الیه )) نیز مجلس را می آراید و نیز شجره نامه طریقت را برای جمع حلقه ، بازخوانی می کند تا به اسما امامان و انبیا الهی منتهی شود .

 سپس  ذکر  (( لا اله الا اله ))  با صوت های مختلف ،  سنگین تند خوان ذکر اله  ،  آن جمع از  جای خویش

بر خواسته دستهای همدیگر را می فشارند که به آن حالت (( قیام یا حی اله )) گویند . پس از ذکر قیام ، به ذکر غوثی می پردازند و آن ذکر ، (( حی حی حی اله )) می باشد که (( اله حی اله )) بر زبان آن جماعت دائم و پیوسته جاری می گردد .  پس از آن به حدادی می پردازد که در این حالت ، جوش و خروش عرفانی آنان منتهی به آرامش نسبی است که در نتیجه قرب الی اله روی داده است و ریتم سقزی ویا همان ((حی اله اله ))

پس از مرحله حدادی و ذسیدن به آرامش نسبی است که در پایان به ریتم دائم کند و تند رسیده و به پرواز در ملکوت اعلی در می آیند .



 
 
 
ساخت كد آهنگساخت كد موزیک آنلاین
/anbsp; side-righta href=clear: both; width: 777px; cellspacing=); background-repeat: repeat-y /table target=0div class=-PostAuthorLink-div style=a href=side-left cellspacing= title= cellspacing=فاوانیوز