دل مجنون

موسیقی سنتی

مقدمه:

موسیقی ایرانی مشتمل بر 7 دستگاه و 5 آواز می باشد. دستگاه که در قدیم مقام نیز نامیده شده است به نغمه ها و آهنگ هایی مخصوص اطلاق می شود که همگی دارای ساختار کلی یکسانی هستند. آوازها قطعات کوچکی هستند که در گام دستگاه است ولی تونیک متفاوتی دارند.

نا گفته پیداست جملات بالا ، تعاریفی مهم و گنگ هستند که معنای خاصی را در ذهن متبادر نمیکنند،علت را باید در ین جستجو کرد کهاولا واژه های ((دستگاه)) و ((آواز)) در موسیقی ایرانی در معانی مختلف – و حتی متضاد- بکار رفته اند و هیچگاه تعریف جامعی ار آنها صورت نگرفته است. تنها در اواخر قرن گذشته و اوایل قرن حاضر بود که به پایمردی علینقی وزیری و شاگرانش موسیقی ایرانی شکلی علمی به خود گرفت.

مایه یا تنالیته بستری است که یک آهنگ روی آن اجرا می شود . در هر تنالیته یک نت نسبت به دیگر نت ها  برتری دارد و شنونده به طور طبیعی توال رسیدن به این نت را حتی می توانئ پیش بینی کند . به این نت تونیک      تفاوت فرکانس و فاصله ی دیگر نت ها نسبت به این نت مقایسه میشود و یا عنوان درجه بیان می شود. به عنوان مثال نت بعد از تونیک ، درجه دوم نامیده می شود.

بطور کلی در موسیقی غربی دو تنالیته بسیار کلی داریم : ماژور و مینور اما تنوع در موسیقی ایرانی بیشتر می باشد در واقع همان دستگاه ها و آوازها را تشکیل می دهند. حال با تشریح تنالیته های ایرانی می پردازیم. موسیقی ایرانی دارای 7 دستگاه و 5 آواز می باشد . دستگاه ها عبارتند از :

1-شور، 2- سه گاه، 3- چهرگاه، 4- همایون، 5- ماهور، 6- نوا، 7- راست پنجگاه

آوازها عبارتند از : دشتی، ابوعطا، بیات ترک، افشاری، بیات اصفهان.

حال به توضیح دستگاه چهار گاه میپردازیم:

ویژگی بارز دستگاه چهارگاه روحیات مختلف و حتی متناقض آن می باشد، در عین اندوه ، میتواند بسیار شاد هم باشد ، ضمن اینکه روحیات و حالات میهنی و سلحشوری و جنگ آوری در آن به خوبی نمایان است. تا آنجا که نقالان قدیم اضعار شاهنامه را در این مایه می خوانند. در تعزیه ی سنتی ایران نیز هر نقشی دستگاه و آواز مخصوص خود را داشته است.

((حضرت عباس باید چهارگاه بخواند)) ، تصنیف (( مبارک باد)) هم زینت بخش مجالس ازدواج ایرانیان است – که قطعا هیچگاه جای گزینی نخواهد یافت- در همین مایه می باشد . اگر مینور هارمونیک فاصله ی پنجم تونیک قرار دهیم و فاصله ی چهارم – که حالا نسبت به تونیک جدید فاصله ی هفتم می شود بالا بیاوریم ، مایه ی اصلی چهارگاه بوجود آمده است.

آواز چهارگاه : آواز چهارگاه نمونه ی کاملی از تمام حالات و صفات موسیقی ماست . زیرا درآمد آن مانند ماهور و موقر و متین و شاد و خرم و خندان است.

آواز زابل حزن درونی اغلب آوازهای ما را دارد.

آواز مخالف شکایت آمیز و مانند همایون ناصبح با تجربه و توانایی است.

 آواز مویه و منصوری غم انگیز و حزن آور است.

پس چهارگاه هم شادی می کند و هم گریه و زاری می نماید. گاهی مسرور و زمانی غم انگیز است.

تکبر و مناعت طبع و وقار و متانت را مجسم می کند و از زندگانی عارفانه و بی تکلیف و حالت صبر و بردباری نیز گفتگو می نماید سپس با ناله های دردناک احساسات مجبت آمیز وهوی آمیخته به عشق را بیان می کند. روی هم رفته می توان گفت که چهارگاه مانند انسان کاملی است که تمام خصائص و محسنات ذوق شرقی و احساسات عالیه انسانی را داراست و ذوقش هرگز خاموش نمی شود بدین معنی که در مقابل سختی های زندگی صبر و شکیبایی پیشه می کند و تا مقاومت دارد ولی گاهی نیز از ناکامی ها و نامیدید های زندگانی ملول و متأثر شده باران اشک را از دیدگان خود جاری می سازد. بنابراین مقام چهارگاه برای نشان دادن تمام حالات و صفات و کیفیات مناسب است و بهمین جهت آن را مهمترین مقم موسیقی خود دانسته ایم.

تعدادی آلبوم که در دستگاه چهارگاه اجرا شده اند:

البوم دستان استاد شجریان ، آلبوم آب نان آواز همایون شجریان ، آلبوم چهارگاه استاد لطفی ، البوم صوفی محمد معتمدی و.....

 

منبع : کتابچه تصنیف های قدیمی ایران در دستگاه چهارگاه



 
 
 
ساخت كد آهنگساخت كد موزیک آنلاین
/anbsp; side-righta href=clear: both; width: 777px; cellspacing=); background-repeat: repeat-y /table target=0div class=-PostAuthorLink-div style=a href=side-left cellspacing= title= cellspacing=فاوانیوز