دل مجنون

موسیقی سنتی

قیچک
ساعت ۱۱:۱٧ ‎ب.ظ روز ۱۳٩۱/٩/٢۳  کلمات کلیدی: قیچک

 

 

 

قیچک از سازهای زهی آرشه ای مقید است که در ساخت آن چوب ، پوست و فلط به کار می روند. این ساز در موسیقی نواحی مختلف ایران استفاده می شود و طی نیم قرن گذشته با تغییراتی مختصر در گروه نوازی سازهای ملی نیزمتداول شده است که آن را قیچک شهری می نامند . هنگام نوازندگی ، قیچک را نشسته به صورت عمودی با دست چپ نگه می دارند و با دست راستآرشه را بصورت افقی ، در حرکات رفت و برگشت ، بر سیم های آن می کشند . طول این ساز حدود 56 سانتی متر است و اجزای اصلی آن عبارتند از کاسه ، دسته ، و سرچنجه .

 




کاسه طنینی

بدنه اصلی قیچک از چوب یک تکه و معمولا" گردو ، توت یا چچوب های محکم دیگر ساخته می شود . کاسه طنینی ، حجیم است و دو فرو رفتگی بزرگ در طنین ، آن را به دو قسمت بزرگ تر و کوچک تر تقسیم می کند . قسمت تکوچک تر در پایین ساز قرار دارد و بر دهانه ی آن پوست کشیده می شود و خرک روی پوست قرار می گیرد . دهانه ی قسمت بزرگ تر باز است و دسته تا روی نیمی از این قسمت ادامه می یابد .

 


پوست 

معمولا" از پوست گوسفند یا آهو استفاده می شود

 

 

دسته

جنس دسته ی قیچک از همان چوب بدنه اس که به صورت یک تکه با بدنه تراشیده می شود . دسته ی این ساز کوتاه است و از یک طرف به قسمت بزرگتر کاسه و از طرف دیگر به سر پنجه متصل است . قیچک فاقد دستان بندی است و تمام فواصل موسیقی ملی ( پرده ، نیم پرده ، ربع پرده ) روی آن قابل اجرا هستند .

 

 

سر پنجه

جعبه ی کوچک تو خالی ست از جنس چوب و در ابتدای طول دسته که مجموعا" چهار گوشی ، به تعداد سیم ها ، دو به دو ، در طرفین آن قرار دارند و در انتها تاج قیچک است با خمیدگی رو به عقب که از همان جنس چوب دسته است .

 


 

 

گوشی ها

 

قیچک 4 گوشی از جنس چوب ، به تعداد سیم های ساز و به صورت میخ سسر پهن دارد که دو به دو ، در طرفین سرپنجه قرار دارند . هر سیم داخل جعبه ی سرپنجه به انتهای باریک تر گوشی بسته می شود . قسمت پهن تر گوشی ، بیرون از جعبه سر پنجه قرار دارند و با دست چپ نوازنده برای کوک کردن ساز ، به راست و چپ گر دانده می شود .

 

 

شیطانک

قطعه چوب باریک و کم ارتفاعی ست به عرض دسته ساز که بین سرپنجه و دسته قرار دارد و سیم ها از درون شیارهای کم عمق آن عبور میکنند و به طرف گگوشی ها می روند .

 

 

خرک

 خرک قیچک از جنس چوب و گاه استخوان به ارتفاع تقریبی 2 سانتی متر است که با دو پایه کوچک خود روی پوست کاسه کوچک تر قرار می گیرد و سیم ها از روی شیارهای آن عبور می کنند .

 

 

سیم گیر

قطعه ای ست کوچک از جنس چوب یا فلز که در انتهای بدنه ی کاسه نصب و یک سر گره دار سیم به آن بسته می شود .

 

 

تعداد سیم و جنس سیم ها

قیچک دارای 4 سیم از جنس فلز است که چهارمین سیم ، روکش دار وضخیم تر است . طول سیم ها در قیچک معمولی از سیم گیر تا شیطانک دود 33 سانتی متر است .

 

 

وسعت

وسعت صدای قیچک معمولی حدود دو اکتاو است که به علت عدم وجود دستان بندی ، تمام فواصل موسیقی ملّی (پرده ، نیم پرده و ربع پرده ) در این ساز قابل اجرا هستند .

 

 

کوک سیم ها

کوک سیم های قیچک معمولی به صورت پنجم های پایین رونده است و کوک سیم های سوم و چهارم در مقام های مختلف قابل تغییر هستند .

 

 

کلید نت نویسی

نت نویسی قیچک معمولی و قیچک آلتو با کلید سَل خط دوم حامل ، و برای قیچک باس با کلید فا خط چهارم است .

 

 

آرشه

در نوع محلی این ساز از کمانه (شبیه کمانه کمانچه) استفاده می شد اما امروزه از آرشه ویولن و در نوع بزرگ تر از این ساز (قیچک باس) از آرشه ویولن سل استفاده می شود . قیچک معمولی توانایی اجرای تک نوازی و گروه نوازی را دارد .

 

 

منبع : کتاب ساز شناسی ایرانی

تألیف : ارفع اطرایی- محمدرضا درویشی


 
 
 
 
ساخت كد آهنگساخت كد موزیک آنلاین
/anbsp; side-righta href=clear: both; width: 777px; cellspacing=); background-repeat: repeat-y /table target=0div class=-PostAuthorLink-div style=a href=side-left cellspacing= title= cellspacing=فاوانیوز